شکوفه های زیتون- با این موقعیت جغرافیایی شناخت درست و علمی این بلیه طبیعی و با تعیین راهبردها، سیاست ها و اقدامات موثر و تعیین کننده می توان علی رغم عدم تحمل طبقات زمین برای حفظ و نگهداری این انرژی آزاد شده ساکنان و مردمان آن را از خسارت سنگین جانی و مالی در امان نگه داشت.

مردم ایران تاکنون شاهد زلزله های مرگباری چون بوئین زهرا، طبس، رودبار، بم و آخرین آن سرپل ذهاب را به مقیاس های متفاوت شاهد بوده است. وقوع زلزله در پهنه جغرافیایی ایران اجتناب ناپذیر است و حجم خرابی های آن کمتر از یک جنگ نیست. مهمترین گسل های فعال ایران در نواحی البرز، زاگرس، ایران مرکزی، حاشیه های کویر مرکزی ایران، آذربایجان، لوت، مکران و کپه داغ قرار دارند.

” مهدی زارع استاد پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی” بر این باور است که گسل با زلزله یک رابطه دوسویه دارد. یعنی وجود گسل های بالقوه فراوان، می تواند موجب بروز زلزله در ابعاد ریشتری خرد و بزرگ از صفر تا مقیاس بیش از ۹ ریشتر گردد که خود این امر موجب پدیدار شدن شکستگی ها و گسل های جدید می¬گردد و این دور تسلسل هیچگاه به پایان نخواهد رسید و این زلزله ها از یک سو آثار ویرانی فراوانی بجا گذاشته و از سوی دیگر آسیب های روحی و روانی وافری در میان بازماندگان زلزله بر جای خواهد گذاشت. آثار زلزله وصف ناشدنی است. گسیختگی زمین، رانش زمین و جابجایی روستاها، آتش سوزی، سونامی، سیل، از دست دادن عزیزان، صدمه به اموال شخصی و عمومی، آسیب به زیر ساختهای تولیدی، زیر بنایی، شوارع و آثار و تبعات روحی و روانی زلزله بر بازماندگان، امدادگران و گروه های نجات سالیان سال پایدار خواهد ماند و متعاقب آن معلولیت های ناشی از حادثه زلزله، خودکشی، اعتیاد، خودسوزی، طلاق، از عوارض روانی و اجتماعی این حادثه ناگهانی است که در یک لحظه اتفاق می افتد.

تجربه کشورهای زلزله خیز حاکی از آن است که پیشگیری یکی از مولفه های مهم در کاهش خسارات جانی و مالی است و لازمه آن آگاهی بخشی به منظور رویارویی با این بحران ناگهانی است بنابراین بر دست اندرکاران و مدیران ارشد جامعه فرض است که این پدیده همیشگی و طبیعی را به درستی بشناسند و سازوکار صحیح و درست آن را مبتنی بر اصول علمی بدانند. نظارت بر ساخت و سازها و ایمن سازی سازه ها و انجام تمهیدات و اقدامات به عمل آمده در این زمینه توسط کشورهایی همانند ژاپن و یا نیوزلند که حتی پایتخت آنها بر روی گسل قرار دارد و همچنین با آگاهی دادن به آحاد جامعه از طریق برگزاری کلاس های آموزشی و فرهنگ سازی می توان از آلام آن تا حدی کاست. جدیدترین فناوری توسط متخصصان کشور ژاپن با روش ایزوله سازی ساختمان از لرزش های ناشی از زلزله نام گرفته است. در این فناوری ساختمان با استفاده از سازه های بلبرینگ، از پی (فونداسیون) جدا می شود و حتی با وقوع زمین لرزه های بیش از ۸ ریشتر هیچ قفسه کتابی واژگون نمی شود و هیچ وسیله ای از روی میز به زمین نمی افتد.

زلزله ۲۱ آبان سرپل ذهاب

فاصله حدود یک ماه بعد از زلزله ۲۱آبان سرپل ذهاب بخشی از نارسایی های مدیریت بحران را عریان کرد و علی رغم همه تلاشها، زحمات و خدمات دستگاه های اجرایی و سازمان های غیر دولتی مردم نهاد (NGO) یا سمن ها و حتی احساس مسئولیت گروه ها و اشخاص مرجع نتوانست رضایت مردم را رقم زند. تاکنون بیش از ۱۲۰ زمین لرزه با بزرگی ۴ ریشتر و۲۸۰ زلزله با بزرگی بیش از ۳ ریشتر در موسسه ژئوفیزیک و زلزله نگاری در ایران به ثبت رسیده است و پیش بینی دانشمندان زلزله شناسی آمریکایی، جهان از ابتدای سال ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۳ میلادی شاهد فعل و انفعالات درونی زمین برای رخداد زلزله های بیش از ۷ ریشتر  در دنیا خواهد بود. این برآوردها نشانگر آن است که به لحاظ زمین شناختی دهه آینده کره زمین در دستان طبیعت و بدون دخالت مثبت انسان های روی زمین دوران پر تنش و لرزانی را در پیش رو خواهد داشت.

وقوع زلزله به مقیاس ۵/۲ دهم ریشتر در تهران پایتخت ایران در واقع پس لرزه های سیاسی را نیز رقم زد و کارکردهای مدیریتی کلان شهر تهران را در خصوص این پیش حادثه مورد تهدید قرار داد. متخصصان در چند دهه پیش رو احتمال وقوع زلزله بزرگ و ویرانگر را دور از انتظار نمی دانند. تهران بالقوه دارای پتانسیل بحران زا است  و بروز حوادثی مثل جنگ یا زلزله می تواند نظام سیاسی را درگیر یک چالش جدی نماید. ظهور گروههای بی هویت و ناهنجار که دارای فرهنگ خشونت، انحراف جنسی، اعتیاد، تکدی گری، لاابالی گری، بیکاری، که دچار انحراف و انحطاط فکری هستند. می توانند تسهیل گر هرج و مرج در مرکز ثقل کشور یعنی تهران شوند و ممکن است در یک شرایط بحرانی آلت دست جریانات داخل یا خارج از کشور قرار گرفته و زمینه ساز بحران سیاسی در پایتخت کشورمان گردند. این گروه های پر خطر در شرایط هرج و مرج ناشی از زلزله در آغازین ساعات زلزله که نوعاً خانواده ها و نهادهای امنیتی و خدمات رسان با ضربات روحی-روانی مواجه می شوند و نظام امداد رسانی در چند هفته اول دچار فروپاشی است. می تواند دستاویز آشوبگران سیاسی شوند و با همراهی و همدستی باندهای سیاسی قدرت طلب و با دسترسی سهل و راحت به مراکز نظامی و امنیتی موجب جنگ داخلی گردند. کلان شهر تهران با جمعیت شناور ۱۱ میلیونی و با ترکیب جمعیتی گوناگون از اقوام، ادیان، مذاهب، افکار و اندیشه های سیاسی متفاوت سکونت گاه سازمان یافته ترین باندهای مافیایی مواد مخدر، فساد، فحشا و سرقت است. پرسش اساسی این است که سازمان ها و نهادهای مسئول از جمله شورای امنیت ملی و سازمان بحران کشور بر اساس اسناد و مصوبات بالادستی چه تمهیداتی را برای پایتخت ایران و سایر کلان شهرها به عمل آورده اند.

اقدامات تأمینی و پیشگیرانه

تجربه زلزله ۱۳۶۹/۰۳/۳۱ شهرستان رودبار که پس از جنگ ۸ ساله ایران و عراق اتفاق افتاد خسارات جانی و مالی وارده از آن حداقل یک هفتم (۷/۱) دفاع مقدس بوده است و این اولین تجربه تلخ و ناآمادگی مدیریت بحران کشور بوده که قریب ۳ هزار نفر از جمعیت شهرستان رودبار را به کام مرگ کشاند و دهها هزار نفر را مجروح، معلول و میلیاردها تومان خسارات برجای گذاشت و آثار روحی-روانی ناشی از آن موجب شد تا خودسوزی، خودکشی و اعتیاد به بالاترین سطح ممکن در این منطقه برسد. با عنایت به تجربیات زلزله های بزرگ شهرستان های رودبار و بم برای پیشگیری از آسیب پذیری های آینده، مدیران بحران کشور می بایست اقدامات مدیریتی قبل از زلزله، حین زلزله و پس از زلزله را برنامه ریزی نمایند:

الف- پیش بینی مکان یابی خاص برای اسکان موقت در استان های کشور خصوصا کلان شهرها از جمله پایتخت، برگزای مانورهای آمادگی برای مقابله با زلزله، اقدامات تأمینی برای حفاظت از جان، مال و ناموس مردم.

ب- اتخاذ تدابیر مدیریت بحران در وقوع زلزله از جمله نجات انسان هایی که در زیر آوار مانده اند، سرعت بخشی به تخلیه مجروحان از طریق خطوط زمینی، ریلی و اورژانس هوایی، آماده سازی بیمارستانهای صحرایی، آوار برداری منازل،  اسکان موقت زلزله زدگان، نظارت دقیق بر کمک رسانی، جلوگیری از فعالیت گروه ها، شبکه ها و افراد سودجو در سرقت و ساماندهی کمک های مردمی.

ج- اندیشیدن تدابیر لازم به منظور افزایش روحیه عمومی، کاهش فشارهای روحی و روانی، تأمین کمبودهای رفاهی، ایجاد امید به آینده، تشکیل اورژانس اجتماعی به منظور جلوگیری از افسردگی روحی و روانی.

د- راهبردها و آینده پژوهی زلزله در ایران: در شرایط فعلی چندین شاخص و عامل تاثیر گذار می تواند شهرها و روستاهای بی پناه کشورمان را در رابطه با آسیب های ناشی از زلزله مقاوم تر کند.

  1. تخصیص اعتبارات و تسهیلات ویژه در قوانین بودجه سنواتی با نرخ سود و کارمزد پایین به منظور مقاوم سازی و پایدارسازی مناطق آسیب پذیر و اماکن حیاتی و استراتژیک در بحران زلزله
  2. فرهنگ سازی و آموزش جدی والدین، دانش آموزان و دانشجویان در خصوص اتفاقات قبل، حین و بعد از زلزله
  3. خرید تجهیزات و تکنولوژی مدرن و پیشرفته آگاه کننده از در پیش بودن زلزله اصلی در مناطق پرریسک به منظور پایش زلزله های خرد و کوچک
  4. تجهیز و توانمند سازی سازمانهای امداد و نجات، هلال احمر، کادر درمانی بیمارستانها، پادگان های آموزشی ارتش و سپاه برای مدیریت پسازلزله
  5. بیمه کردن اموال و اثاثیه ساختمان ها ناشی از زلزله و آتش سوزی
  6. بیمه عمر و زندگی کلیه ساکنان کشور

لازم به ذکر است که ربط دادن زلزله سر پل ذهاب، تهران، کرج به هارپ و فوت علمایی چون آیت الله حائری شیرازی یا به فزونی گناهان احاد جامعه با هیچ عقل و منطقی استوار نیست. شخص محترمی در مقابل چشم و گوش میلیاردها نفر و در عصر ارتباطات ابراز می دارد: «یک فرد ظاهربینی (دانشمند زلزله شناسی) می گوید: این یکی از عوارض زمین و خطرهای داخل زمین و خارج شدن گازها و بخارها است. اگر در زمین زلزله اتفاق می افتد این گناهان روی زمین است که زمین را می لرزاند»

باید در مقابل این دسته از عالمان دینی و ائمه جمعه و جماعت پرسشی کرد: آیا گناه و منکرات در جمهوری اسلامی فراوان است یا در کشور آمریکا و کشورهای اروپایی و یا سایر بلاد کفر؟ چرا گناهان کثیر و بی شمار که مصادیق آنها را ما پای منبر شماها تلمذ کرده ایم – کشورهایی مانند آلمان، فرانسه، سویس، نروژ، دانمارک، ژاپن و … را به تلی از خاک تبدیل نمی کند؟ آیا نوع، جنس، اندازه، عیار و وزن گناهان ما ایرانی های شیعه مسلک بیشتر است یا کبائر و گناهان آمریکای خیانتکار و انگلیسی خائن و اسرائیل اشغالگر و شوروی دائم الخمر و آلوده به معاصی کبیره؟ مگر اینکه اعتراف کنیم بزرگترین گناه از جمله دروغ و به قول هخامنشیان ” دروژ” که ما را احاطه کرده، موجب لغزش زمین و ویرانی خاک کشورمان شده است و یا سایر گناهانی همچون ریا، تزویر، سالوس، کلاهبرداری، اختلاس ها که در بلاد کفر کمیاب، لاکن عیار و وزن آن در ایران بالاتر و سنگین تر بوده که آتش بر جان، مال و خرمن اندیشه های ما انداخته است. اگر اجماع دلسوزان بر این قرار گیرد که گناه هم باعث زلزله است قطعاً می توان گفت که دروغ های کوچک و بزرگ چه مصلحتی و چه غیر مصلحتی موجب زلزله زمین، زلزله سیاسی و زلزله اخلاقی گردیده است و مهار این چالش ها با مقابله با دروغ تحقق خواهد یافت. پس در تمام مجامع و منابر و با یک فرهنگ دینی و ایرانی اعلام کنید از امروز “دروغ ممنوع”. جا دارد که علم را تحقیر نکنیم و بزرگان و دانشمندان زلزله شناسی و علوم اجتماعی را کوچک نشماریم. گناه بزرگ آن بوده که در دهه گذشته حکومت و مدیریت کلان کشور را به دست کسانی سپردیم یا هبه کردیم که به یبوست فکری و ناکارمدی مبتلا بودند. مصلحت جویی های زیان بار و اظهارت غیر علمی، اختلافات حیدری-نعمتی بعد از پس لرزه های زلزله اخیر کرمانشاه و تهران ما را با زلزله های اجتماعی و سیاسی مواجه خواهد نمود. برای پیشگیری از حوادث آینده اعم از طبیعی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی باید چشم ها را شست. در این راستا بازخوانی و بازنویسی گفتمان حضرت امام (ره) و رجعت به سیره انبیاء و اولیاء و شهیدان می تواند ما را در بسیاری از راه های طی شده به صراط علوی و فاطمی رهنمود نماید و مطمئناً با اعمال عدالت خواهی که یکی از وجوه ممیزه انقلاب اسلامی است صرفاً با توزیع عادلانه ثروت و کاهش فاصله بین فقر و غنا می توانیم بر پیمان خویش با امام علی (ع) راسخ باشیم که “الناس علی دین ملوکم” و آقایان به جای شماتت مردم بر خود سخت گیرند و نقاب ناکارآمدی و حساب پس ندادن های خویش را در عالم واقع عیان نمایند و بدانند زلزله ناشی از گناه و بلا نیست، نداشتن علم و عمل مدیریت بلای جانسوز و سهمگینی است. نا امیدی از جنود ابلیس است. ما همچنان به فضل الهی امیدواریم و نگذاریم عفریت ظلم و بداخلاقی بر مجسمه عدالت غلبه کند.

رضا کاظمی تکلیمی مدیر مسئول هفته نامه شکوفه های زیتون

این خبر را به اشتراک بگذارید :