تاریخ انتشار: یکشنبه 15 اکتبر 2017 | 17:21 ب.ظ
بازگشایی پرونده کردها
از اصالت کردهای ایران تا تلاش برای جدایی اقلیم کردستان از عراق
هر چند تا قبل از اعلام همه پرسی کردستان عراق و تلاش برای جدایی و استقلال کامل این اقلیم مشکلاتی بین مسعود بارزانی رئیس اقلیم و دولت مستقر عراق وجود داشت اما پس از اعلام رسمی زمان همه پرسی، چند کشور همسایه از جمله ایران، ترکیه، سوریه و خود عراقی ها به تکاپو افتادند تا از این همه پرسی غیرقانونی جلوگیری نمایند. چون اعتقاد داشتند چند دستگی و پارکی مرزهای جغرافیایی در یک کشور به ضرر همگی خواهد شد و بیش از آن ترس داشتند تا با جلوگیری از این همه پرسی و به رسمیت نشناختن آن، جلوی تحرکات کردهای داخل کشورهای خود را بگیرند که با هوشیاری مردم و کردهای غیور ایران زمین و پایداری ایشان بر اصالت آب و خاک در مرزهای ایران، به آرامی توانستیم از پیچ تاریخی خطرناک و سختی عبور نماییم. در ادامه همراه شوید با تاریخچه کردهای چند کشور و پیدایش اقلیم کردستان عراق.

شکوفه های زیتون/ محمدحسین صیادپور


تاریخ کردها

نام کردستان از ترکیب دو واژه کرد و پسوند ـ ستان گرفته شده‌است که به معنی سرزمین کردها است. بنابر قانون اساسی عراق نام این منطقه (به زبان عربی: اقلیم کردستان) است.

منطقه امروزی کردستان در دوران باستان بخش اصلی امپراتوری آشور را تشکیل می‌داد. شاه ایرانی ماد در حمایت از بابل به آشور اعلان جنگ داد. هووخشتره در سال ۶۱۴ پس از میلاد از کوه‌های زاگرس گذشت و ضمن تسخیر آبادی‌های آشوری سر راه، شهر آشور پایتخت دولت آشور را در محاصره گرفت. پس از سقوط شهر آشور، نبوپلسر پادشاه بابل به دیدار هووخشتره آمد و در آنجا پیمان دوستی مادها و بابل تجدید شد. نبوپلسر رهبر بابلی‌ها به همکاری با ماد روی آورد. در دوره‌های بعدی این منطقه بخشی از شاهنشاهی‌های هخامنشی، سلوکی، اشکانی و ساسانی گشت.

در زمان ساسانیان منطقه امروزی عراق را ناحیه سورستان یا دل ایرانشهر می‌نامیدند و طبق تقسیمات کشوری ایران آن زمان، سورستان به دوازده استان و شصت تسو (شهرستان) بخش شده بود. بیشتر بخش خاوری منطقه امروزی کردستان عراق در استان شادپیروز قرار داشت. شمال غربی کردستان عراق استان بالا نام داشت. شهرهای بزرگ آن دوره در این منطقه، اربیل، گرمیان (کرکوک امروزی) و آشب (عمادیه امروزی) بودند. همه منطقه امروزی کردنشین تا سال ۱۵۱۴ میلادی یکی از ایالات ایران بود. در جنگ چالدران که بین نیروهای شاه اسماعیل اول صفوی و سلطان سلیم اول عثمانی در سال ۱۵۱۴ میلادی انجام گرفت بر اثر شکست ایران، بخشی از این مناطق از ایران جدا شد و نصیب عثمانی گردید (کردستان عثمانی).

امپراتوری عثمانی سال‌ها چون ابرنیرویی بر گوشه‌ای از جهان دربرگیرنده سرزمین‌های عربی، آسیای صغیر و بالکان، فرمان راندند تا اینکه با پایان جنگ جهانی اول و نابودی امپراتوری عثمانی متصرفات آن: (کردستان عثمانی)، سرزمین‌های عربی، آسیای صغیر و بالکان کم‌کم مستقل گردیدند. قرنها حکومت سلسله اردلان بر این مناطق حکومت می‌کردند. کردستان عثمانی، در نقشه جغرافیای امروزی در سه کشور ترکیه، عراق و سوریه قرار می‌گیرد. سه کشور ترکیه، عراق و سوریه پس از جنگ جهانی اول و فروپاشی عثمانی با توافق انگلستان، درسال ۱۹۲۳ تأسیس شدند. کردستان در سال ۱۹۷۰ و در پی پیمانی میان حکومت وقت عراق و رهبران کرد عراق تشکیل شد.

کردستان عراق کم‌ و بیش بین دو جریان سورانی و بادینانی تقسیم شده‌است که دو نوع گویش کردی متفاوت دارند. گویش سورانی تحت نفوذ طالبانی است که قلاذه و کوه سنجاب و اربیل و سلیمانیه تا خانقین را زیر پوشش دارد. گویش بادینانی که مرکزش زاخو است منطقه بارزان است و تا ترکیه پیش می‌رود. هردو نیرو سعی می‌کنند در مناطق یکدیگر نفوذ کنند و در تاریخ معاصر اغلب میانشان درگیری نظامی پیش آمده‌است. از دید تحلیلگران، درگیری دو جریان عمده شمال عراق بیش از آن که ناشی از ستیزه‌های ایدئولوژیک و سیاسی باشد ناشی از تفاوت‌های قومی و عشیره‌ای دو جریان بارزانی و طالبانی است که از این رهگذر البته تفاوت‌های زبانی ساکنان مناطق تحت نفوذشان نیز مورد تأکید قرار می‌گیرد. پس از جنگ کویت و عراق و وضع ممنوعیت پرواز عراق به بالای خط ۳۶ درجه در سال ۱۹۹۱ کردهای عراق عملاً توانستند حکومت خود را تأسیس نمایند و با حل اختلافات گروهی و قیام علیه رژیم حزب بعث عراق، حکومت منطقه را به عهده گرفتند. کردها این خیزش را «راپه‌رین» می‌نامند. پس از سرنگونی رژیم حزب بعث عراق، کردها حکومت سرزمین کردستان در عراق را تشکیل دادند. از سال ۲۰۰۵ به بعد ریاست جمهوری (جلال طالبانی) و وزارت امور خارجه عراق (هوشیار زیباری) و فرمانده کل ارتش عراق (ژنرال زیباری) نیز توسط کردها اداره می‌گردد.. از احزاب سیاسی کردستان که عضو پارلمان کردستان هستند می‌توان از پارتی دموکرات کردستان، اتحادیه میهنی کردستان، حزب سوسیالیست کردستان و حزب کمونیست کردستان نام برد. دکتر نچیروان بارزانی نخست وزیر کردستان دارای مدرک لیسانس علوم سیاسی از دانشگاه تهران و دکترای همین رشته از دانشگاه کمبریج است و نشان شوالیه جوان را نیز از طرف ملکه بریتانیا دریافت کرده‌است.

همزمان با ناآرامی‌ها در کشورهای عربی که به بهار عرب شهرت یافت، کردستان عراق نیز شاهد اعتراضاتی علیه حکومت اقلیم کردستان عراق بود. در این ناآرامی‌ها شماری از شهروندان شهر سلیمانیه توسط نیروهای امنیتی کشته شدند. در ماه ژوئیه ۲۰۱۱ احزاب مخالف، مذاکرات با دولت را تحریم کردند و خواستار رفع توقیف کمک مالی دولت به احزاب مخالف و همچنین دستگیری مأمورانی شدند که به تظاهرکنندگان تیراندازی کرده بودند. مقام‌های اقلیم کردستان می‌گویند که حکومت کردستان نوپا است و فرهنگ کاغذبازی و فساد مالی از رژیم گذشته به جای مانده‌است. اما مخالفان می‌گویند که آنان ۲۰ سال فرصت داشتند تا سیستم گذشته را عوض کنند.


ایران

پراکنش مردم کرد در ایران بر اساس استان‌ها

مردم کرد در سراسر ایران پخش هستند. بخش‌های کردنشین ایران از شمال استان آذربایجان غربی شروع می‌شود و با دربر گرفتن نیمه غربی و جنوبی این استان، دیگر استان‌های غرب ایران یعنی استان کردستان، کرمانشاه، همدان، ایلام و لرستان (لک‌های لرستان) بوده و خراسان شمالی و همچنین در مناطقی از استان‌های گیلان یعنی بخش هایی از شهرستان رودبار، چمخاله و لنگرود و استان‌های قزوین، فارس و مازندران نیز جمعیت های پراکنده کرد زندگی می‌کنند را شامل می‌شود.

کردها به دیگر نقاط ایران نیز مهاجرت کرده‌اند. کردهای خراسان و بلوچستان از این قبیل می‌باشند. کردهای خراسان را شاه عباس به خراسان کوچاند و در شمال آن سرزمین، در نواحی ابیورد و دره گز و باخرز تا حدود مرو مسکن داد؛ تا در برابر ازبکان و ترکمانان مهاجم سدی باشند. در قسمت‌هایی از استان خراسان شمالی و قسمت‌هایی از خراسان رضوی نیز مناطقی وجود دارند که مردم در آن مناطق به زبان کرمانجی صحبت می‌کنند که از این میان می‌توان به مناطق: قوچان، شیروان، بجنورد، اسفراین، درگز، چناران و باجگیران اشاره نمود. در زمان شاه اسماعیل از منطقه جنوب دریاچه ارومیه به این نواحی برای محافظت از قلمرو شاه اسماعیل کوچ داده شدند و بنا به روایتی دیگر شاه اسماعیل آنان را به خاطر تضعیف سرکشی خان‌های کرمانجی و استفاده از آنان در مقابله با حملات بی‌امان ازبکان به خراسان بزرگ کوچاند. کردهای بلوچستان نیز درزمان صفویه به این منطقه کوچ کردند که بیشتر در شهرهای خاش، زاهدان، ایرانشهر، میرجاوه و زابل پراکنده‌اند محل اسکان اولیه این کردها دامنه‌های کوه آتشفشانی تفتان بوده و هم اکنون نیز اکثر ساکنان اطراف این کوه از کردهای بلوچستانی هستند.


از شهرهای مهم کردنشین ایران که مرکز استان هستند می‌توان کرمانشاه، سنندج و ایلام را نام برد.


عراق

کردستان عراق شامل استان‌های اربیل، سلیمانیه و دهوک می‌باشد. کردها در سایر شهرهای عراق نظیر کرکوک، خانقین و قسمتهای شمالی استان موصل سکونت می‌کنند. ناگفته نماند که مسعود بارزانی رییس این اقلیم است.

ترکیه

کردستان ترکیه شامل بخش‌های وسیعی از شرق و جنوب شرقی این کشور در مجاورت با کشورهای ایران، ارمنستان، عراق و سوریه می‌شود که مجموعاً ۲۱ استان را در بر می‌گیرد؛ از جمله استان‌های: آدیامان، آغری، باتمان، بینگول، بتلیس، دیاربکر، الازیغ، ارزنجان، قازیانتپ، گوموش‌خانه، حکاری، قارص، ملطیه، ماردین، شانلی‌اورفه، صرت، شیرناق، تونجلی، وان و… در سراسر آناتولی مرکزی نیز مناطق پراکنده کردنشین وجود دارد. ضمناً بسیاری از نام‌ها با سیاست ترک سازی دولت ترکیه تغییر داده شده‌اند. برای نمونه هزارگل به ترجمه ترکی آن بین گول تبدیل شده و درسیم به دلیل مقاومت شدید آن در برابر ترک سازی به کلی تغییر نام داده شده‌است و به تونجلی تبدیل شده‌است. این اولین مکان در دنیاست که در آن در قرن بیستم بمباران شیمیایی علیه غیرنظامیان به کار برده شده‌است.

سوریه

کردستان سوریه بخش کردنشین در شمال خاوری و شمال سوریه می‌باشد که بخشی از استان‌های حسکه، رقه و حلب را در بر می‌گیرد.

کردستان عراق

پایتخت: اربیل؛ زبان رسمی:کردی؛ زبان‌های محلی: کردی سورانی، کردی بادینی، اورامی؛ نوع حکومت: نظام پارلمانی؛رئیس اقلیم کردستان:

مسعود بارزانی؛ نخست وزیر: نیچیروان ادریس بارزانی؛ مساحت ۶۰.۶۴۳ کیلومتر مربع، همچنین ۷۸.۷۳۶ کیلومتر(شامل مناطق مورد اختلاف)؛ واحد پول: دراو کردستان؛ نوع تقویم:گریگوری-میلادی.

گفتنی است در منطقه کردستان علاوه بر کُردها، اقلیت‌های آشوری، ترکمن، عرب، کلدانی، ارمنی و غیره نیز زندگی می‌کنند.

در زمان حکومت بعثیان، آن حکومت تصمیم گرفت منطقه‌ای حائل در مرزهای شمالی خود با ایران ایجاد کند و برای این منظور از سال ۱۹۶۳ تا پایان جنگ ایران و عراق در سال ۱۹۸۸ در حدود چهار هزار روستای کردنشین را در این منطقه ویران کرد. ساکنان این مناطق و به طور کل حدود ۲۵ درصد از جمعیت کردنشین عراق به اجبار به نقاط دیگر عراق تبعید شدند و در این روند ۳۰۰ هزار کرد جان خود را از دست دادند.

نیروهای مسلح

بیشتر نیروهای مسلح حکومت اقلیم کردستان را پیشمرگها تشکیل می‌دهند. پیشمرگ‌ها نیروهای مسلح کردی هستند که بر اساس سنت از جانب کردها به این نام نامیده شده‌اند. نیروهای پیشمرگ کردستان عراق در فرایند سرنگونی رژیم بعث از جانب نیروهای هم‌پیمانان در سال ۲۰۰۳ در قسمت شمالی عراق نقش عمده‌ای داشتند.


مسعود بارزانی کیست؟

مسعود بارزانی متولد ۱۶ اوت ۱۹۴۶، در مهاباد، ایران است. او پسر مصطفی بارزانی و رئیس فعلی اقلیم کردستان عراق و رهبر حزب دموکرات کردستان عراق است. بارزانی ریاست اقلیم کردستان عراق را از سال ۲۰۰۵ و ریاست حزب دمکرات کردستان عراق را از سال ۱۹۷۹ عهده‌دار است. خاندان بارزانی اغلب در تبعید به سر می‌بردند. عموی بزرگ مسعود، شیخ عبدالسلام بارزانی در سال ۱۹۱۴، پس از یک سری مبارزات در موصل به دست حکومت عثمانی اعدام شد. پس از او شیخ احمد بارزانی به مبارزه ادامه داد و چندین بار توسط حکومت سلطنتی عراق تبعید شد. سلسله مبارزات در اینجا هم پایان نیافت و ملا مصطفی بارزانی ادامه این مبارزات را به دست گرفت و در سال ۱۹۴۵، پس از یک سری مبارزات و جنگ با دولت عراق، به‌همراه خانواده و خاندان بارزانی وارد ایران شد و در ایران هم با پیشمرگان خود به دفاع از حکومت جمهوری مهاباد پرداخت. در همین زمان، مسعود بارزانی در شهر مهاباد متولد شد. پس از این‌که حکومت جمهوری مهاباد سرنگون شد، ملا مصطفی در میان سه دولت مخالف ایران و عراق و ترکیه ناچار شد با جنگ و گریز با سه دولت، به شوروی پناهنده شود. مسعود بارزانیِ خردسال با خانواده خود به عراق رفت و از آنجا به جنوب عراق تبعید شد و عموها و برادرانش زندانی شدند. در سال ۱۹۵۸، پس از کودتای عبدالکریم قاسم، خانواده بارزانی بعد از ۱۲ سال، از تبعید و زندان آزاد شدند و ملا مصطفی به کردستان عراق برگشت، ولی پس از دو سال دوباره حکومت عراق به وعده‌های خود برای دادن حقوق کردها عمل نکرد و ملا مصطفی در سال ۱۹۶۱ دوباره برای گرفتن حقوق کردها با حکومت به مبارزه برخاست. در این میان، مسعود بارزانی، که نوجوانی بیش نبود، وارد میدان مبارزه شد و به صف پیشمرگان پیوست. در سال ۱۹۷۹، در وین، سوءقصد ناموفقی به جان مسعود بارزانی صورت گرفت که طی آن یکی از دستیارانش مجروح شد. ادریس بارزانی (برادر بزرگترِ مسعود بارزانی) در سال ۱۹۷۹ پس از مرگ ملا مصطفی، از سوی اعضا و طرفداران حزب دموکرات کردستان عراق به رهبری حزب برگزیده شد و به مبارزات ادامه داد.

پس از مرگ ادریس بارزانی، مسعود بارزانی به رهبری حزب رسید؛ تا توانست در سال ۱۹۹۱، پس از یک نبرد با دولت مرکزی، کنترل کردستان عراق را به دست بگیرد و به همکاری سازمان ملل پس از تهدیدِ خط پرواز ممنوع و پس از یک انتخابات داخلی که ۵۱ درصد آرا را به دست آورد، به‌همراهی اتحادیه میهنی کردستان، حکومت اقلیم کردستان عراق را تشکیل دهد. درحال‌حاضر، مسعود بارزانی رئیس منتخب اقلیم کردستان عراق است. او در دوره ریاست خود چندین مؤسسه در منطقه کردستان جهت توسعه دموکراسی نوظهور، تقویت اتحاد و بهبود فرایند تصمیم‌گیری ایجاد کرده‌است. او در ژانویه ۲۰۰۷ شورای ریاست جمهوری که شامل معاون رئیس جمهور، رئیس و معاون رئیس مجلس ملی کردستان، نخست وزیر و معاون نخست وزیر و رئیس ستاد ریاست منطقه کردستان بود را تأسیس کرد.

در فوریه ۲۰۱۱ موفق به کسب جایزه صلح آتلانتیک از کمیته آتلانتیک ایتالیا به جهت نقش خود در ترویج صلح، ثبات و مدارا مذهبی در منطقه شد و در همین بازدید پاپ بندیکت شانزدهم از نقش وی در پناه و کمک به مسیحیان آواره تقدیر کرد. جایزه صلح آتلانتیک به صورت سالانه و هر سال به چهره‌های برجسته بین‌المللی که در جهت ترویج صلح و ثبات و رعایت حقوق اقلیت‌های دینی و مذهبی تلاش می‌کنند، اهدا می‌گردد. ظهور داعش و درگیر شدن منطقه کردستان عراق با این گروه، موجب شد که توجه جامعه جهانی دوباره به وی معطوف شود و در سال ۲۰۱۴ او یکی از هشت نامزد نهایی شخص سال مجله تایمز به دلیل مبارزه با داعش و تلاش برای تشکیل کشور کردستان شد


 آغاز تلاش برای جدایی اقلیم کردستان از عراق

در سال 1391 بود که رییس منطقه کردستان عراق تأکید کرد که در آینده مژده جدایی منطقه کردستان عراق را اعلام خواهد کرد.

مسعود بارزانی گفته بود: عده اندکی درحال کشاندن عراق به سوی دیکتاتوری هستند. عراق گرفتار یک بحران جدی است و ادامه این وضع از نظر ما پذیرفتنی نیست. بارزانی همچنین تاکید کرده بود: افراد بسیاری در تماس با ما درخواست کردند تا امروز مژده بزرگی را به ملت کردستان اعلام کنیم، به همین دلیل به شما اطمینان می دهم که این روز خواهد آمد؛ ولی این امر باید در زمان مناسبی صورت بگیرد. اطمینان داشته باشید که این مژده قطعا صورت خواهد گرفت. وی با درخواست از همه گروه‌ها و احزاب سیاسی عراق برای برگزاری یک نشست فوری جهت حل وضعیت کنونی، هشدار داد: در غیر این صورت ما به ملت خود روی می آوریم و در آن هنگام ملت ما تصمیم نهایی خود را خواهد گرفت.


آغاز همه پرسی…

مسعود بارزانی رییس اقلیم کردستان در تاریخ ۱۸ خرداد ۱۳۹۶ در سخنرانی ضمن برشمردن دلایل خویش و نیز انتقاد از دولت مرکزی، ۲۵ سپتامبر ۲۰۱۷(۳ مهر ۱۳۹۶) را تاریخ برگزاری همه پرسی اعلام کرد. به دنبال آن موجی از مخالفتها در منطقه بویژه از سوی رهبران و مقامات دولت مرکزی عراق و نیز دولتهای ایران و ترکیه با این تصمیم اعلام شد. آمریکا، انگلستان، و آلمان نیز برگزاری رفراندوم را در شرایطی که خاورمیانه با بحران مواجه است نامناسب خواندند. بعلاوه اتحادیه عرب و شورای امنیت سازمان ملل نیز طی بیانیه هایی بر حفظ یکپارچگی عراق تاکید کردند و برگزاری رفراندوم را اقدامی نامناسب خواندند. در این حال اسراییل و در رأس آنها نتانیاهو نخست وزیر اسراییل همچون دفعه پیشین از همه پرسی استقلال کردستان حمایت کرد و آن را حق طبیعی کردها برای تعیین سرنوشت خویش دانست.

در نهایت همه پرسی استقلال کردستان عراق در همان زمان مقرر شده در سوم مهر ماه ۱۳۹۶ مصادف با ۲۵ سپتامبر ۲۰۱۷ برگزار شد و بیش از ۹۲ درصد مشارکت کنندگان در آن به استقلال کردستان از عراق رأی آری دادند.


تحریم های پس از رفراندوم

*ترکیه بعد از برگزاری این همه‌پرسی، تانک‌های خود را در مرز با عراق مستقر کرده و از آغاز رزمایش مشترک با بغداد خبر داد. بن‌علی ییلدریم، نخست‌وزیر ترکیه گفت که آنکارا نتایج این همه‌پرسی را «بی‌اثر و پوچ» می‌داند. * پارلمان ترکیه مجوز حضور نیروهای این کشور در عراق و سوریه را برای یک سال دیگر تمدید کرد. رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، کردستان عراق را به اعمال تحریم‌های فلج‌کننده تهدید کرد. *دولت ترکیه همچنین درپی  همه‌پرسی جدایی، گذرگاه مرزی «خابور» با این منطقه در شمال عراق که تنها دروازه ارتباط کردهای عراق با جهان غرب است را مسدود کرد. *ایران هم اعلام کرد: «تمام پروازهای ایران به مقصد فرودگاه های سلیمانیه و اربیل و همچنین پروازهای عبوری از فضای ایران از مبدا اقلیم کردستان عراق متوقف شده است.» *تهران و آنکارا هر دو این همه‌پرسی را چنگ انداختن «مسعود بارزانی» به قدرت در شرایطی می‌دانند که افت قیمت نفت، باعث طولانی شدن روند نزولی وضعیت اقتصادی اقلیم کردستان عراق شده است.


*تحریم های دیگری از سوی کشورهای ترکیه، عراق و ایران در راه است…


 

آخرين اخبار
پر بحث ترين
اسپرو
#
تابناك وب
تابناك وب
محل كد آمار