تاریخ انتشار: شنبه ۱۶ شهریور ۱۳۹۸ | ۱۴:۰۰ ب.ظ
گفت وگوی اختصاصی شکوفه های زیتون با مداحان و پیرغلامان اهل بیت: اصول مداحی، بیان حقیقت است/ در راه امام حسین(ع) باید چاپلوسی را کنار گذاشت
عاشورا؛ فلسفه انتخاب است، حسینی هستیم یا …؟ شکوفه های زیتون– صحبت از محرم که می‌شود، همه به یاد عزاداری می‌افتند، به یاد دسته و زنجیر و علم و کتل. اما فلسفه محرم و عاشورا، فلسفه انتخاب است، انتخاب میان ماندن و رفتن، انتخاب بین خود و خدای خود! خیلی از ما عادت داریم بر […]

عاشورا؛ فلسفه انتخاب است، حسینی هستیم یا …؟

شکوفه های زیتون– صحبت از محرم که می‌شود، همه به یاد عزاداری می‌افتند، به یاد دسته و زنجیر و علم و کتل. اما فلسفه محرم و عاشورا، فلسفه انتخاب است، انتخاب میان ماندن و رفتن، انتخاب بین خود و خدای خود! خیلی از ما عادت داریم بر یزید لعنت بفرستیم و کوفیان را نکوهش کنیم که چرا امام را تنها گذاشتند، اما آیا به این فکر کرده‌ایم که اگر خودمان در صحنه عاشورا حضور داشتیم، جزو کدام دسته بودیم؟ حسینی بودیم یا یزیدی؟!

می‌گویند شب عاشورا وقتی چراغ‌ها را خاموش کردند، امام حسین(ع) فرمودند: حالا لحظه انتخاب است؛ هرکس می‌تواند انتخاب کند که بماند یا برود! این طرف جنگ است و خون و شهادت و آن طرف مال است و منال است و زندگی! در دل آن تاریکی هر کس می‌توانست میان خود و خدای خود به انتخاب بنشیند. همه جا تاریک بود و کسی ناظر بر تصمیم‌گیری‌اش نبود، اگر می‌رفت نه تنها کسی مانعش نمی‌شد، که شناخته هم نمی‌شد. اما لحظه، لحظه‌ انتخاب بود، میان ماندن و رفتن!

همگان این جمله زیبا را بارها شنیده‌ایم که می‌گویند «هر روز عاشوراست و هر سرزمینی کربلاست»، اما عاشورا و کربلای ما شکل دیگری دارد. چرا که خداوند هرکس را به اندازه توانش امتحان می‌کند. توان ما، توان امام حسین(ع)نیست، پس ما با صحرای کربلا امتحان نمی‌شویم، اما هر کدام از ما به اندازه خودمان در حال امتحان شدن هستیم. در کربلا و عاشورای ما از جنگ و خون خبری نیست، عاشورای ما شاید همشهری دردمندمان باشد که در تهیه جهیزیه دخترش و یا از هزینه درمان همسر بیمارش، عاجز مانده است. مشکلش را می‌دانیم، شاید بتوان کمکش کرد یا لااقل قرض داد. اما خودمان هم به آن پول نیاز داریم، قرار است فرش خانه‌مان را عوض کنیم! حالا وقت امتحان پس دادن است، حالا فرض کن چراغ‌ها خاموش می‌شود، ماندنی هستی یا رفتنی؟ همین لحظه عاشورای توست، انتخاب میان خود و خدای خود! گذشتن از این چیزها خیلی سخت است. گذشتن از مال و موقعیت و مقام، زن و فرزند و در مرحله آخر، …جان!

عاشورا که از راه می‌رسد، وقت آن است که ترازو بگذاریم و خودمان را وزن کنیم! هر روز چقدر حسینی بوده‌ایم و هر لحظه میان خود و خدایمان، چند بار خدا را انتخاب کرده‌ایم و از خود گذشته‌ایم؟ چقدر به مشکل آدم‌های اطرافمان توجه کرده‌ایم؟ یادمان باشد هیچ آدمی بی‌دلیل بر سر راهمان قرار نمی‌گیرد، اگر همسایه درد دلش را برای ما می‌گوید، برای این نیست که بشنویم و سری به تأسف تکان دهیم و بی تفاوت بگذریم. برای این است که اگر کاری از دستمان برمی‌آید، کوتاهی نکنیم. اگر پدر و مادرمان مشکلی دارند، اگر همسایه‌مان گرفتاری دارد، اگر مردی شرمنده خانواده‌اش است، یادمان باشد کربلا و عاشورای ما همین جاست. باید انتخاب کنیم که می‌توانیم از پولمان، از مالمان بگذریم یا نه؟ اینجاست که باید خودمان را محک بزنیم، حسینی هستیم یا نه؟ متأسفانه برای این قبیل مسائل، همیشه بهانه‌ها فراوان است؛ گرفتارم، کار دارم، خسته‌ام، خودم بیشتر از دیگران نیاز دارم، ‌پس کی به داد من می‌رسد و…! هزار بهانه دیگر که آدمیان را از هم دور می‌کند و از یاری رساندن به هم باز می‌دارد. این روزها گاهی به راحتی دروغ می‌گوییم؛ به انسان‌های درمانده‌تر از خود رحم نمی‌کنیم، در منجلاب اسراف و تبذیر، تجملات و چشم و هم‌چشمی‌ها غرق شده‌ایم. ما باطنمان را فدای ظاهرمان کرده‌ایم، به درس‌های عاشورا کمتر می‌اندیشیم و بسیار اندک عمل می‌کنیم. این است خود واقعی ما که در عاشورا برملا می‌شود. بیاییم در این عاشورا خود را بسنجیم و برای خود چاره‌ای بیندیشیم. وای اگر از همه این نهضت‌ها و حماسه‌های بزرگ، برای ما فقط دو دست بریده، لب‌های خشکیده و فرق شکافته شده‌ای و … باقی مانده باشد و معرفت انسان‌های بزرگ تاریخ در گذر زمان به دست فراموشی سپرده شده و از آن فقط مراسمی بر جا مانده باشد! آن وقت است که باید گریست، بر سر زد و شیون کرد، برای این همه غفلت!

اکنون لحظه خاموش شدن چراغ‌ها فرا رسیده است، اینجا کربلاست، هر لحظه جنگی اتفاق می‌افتد و در درون ما جنگی بین ماندن و رفتن، اگر تمامی لحظه‌ها به خودمان آگاه باشیم، در حق همنوعان‌مان ظلم نمی‌کنیم. ظالم که باشی، یقیناً یزیدی هستی، ظلم فقط کشتن‌ آدم‌ها نیست، شکستن یک دل، بریدن یک نان، ریختن یک آبرو، دروغ، تهمت، غیبت، خیانت، تجاوز به حقوق دیگران و … همه و همه ظلم هستند.

مراقب باش، ظالم که باشی، دیگر نمی‌توانی خود را عزادار حسینی بدانی. امام حسین(ع) از همه دارایی‌اش، از گرانبهاترین گوهر وجودش، از زن و فرزند و خانمانش و در وهله آخر، از جانش گذشت که ما بیاموزیم حسینی بودن تنها به سر و سینه‌ زدن و علم برداشتن و گریه کردن نیست!

پيام جاويد قيام امام حسين(ع)

پيام قيام با شكوه سيدالشهداء(ع)منحصر به آن زمان نيست بلكه اين پـيام پـيامى جاويد و ابـدى است و فراتـر از محدوده زمان و مكان است, هرجا و در هر جامعه اى كه به حق عمل نشود و از بـاطل خوددارى نشود بدعت ها زنده و سنت ها نابـود شود هرجا كه احكام خدا تغيير و تحريف يابد و حاكمان و زمامداران بـا زور و ستمگرى بـا مردم رفتـار كنند در هر جـامعـه اى كه ويژگى هاى جـاهليت را داشته باشد آن جامعه، جامعه اى يزيدى بـوده و مبـارزه و مخالفت بـا مفاسد و آلودگى ها و آمران و عاملان آنها كارى حـسينى خواهد بود.


تعزیه باعث شناساندن تصویری حادثه عاشورا در ذهن مخاطب و عزاداران می شود


پیرغلام اهل بیت سید اسماعیل مددی تکلیمی ۸۹ ساله با بیان اینکه مداحی را از کلاس پنجم ابتدایی و در سنین نوجوانی آغاز کردم گفت: به دلیل علاقه بسیار به مداحی، در ایام محرم هنگامی که مداحان اهل بیت شهر رودبار مانند سید رضا حجازی، سید مناف هاشمی، سید موسی حسینی و کربلایی بابا ملکی در این ماه عزاداری و نوحه سرایی می کردند، به واسطه آنها و شرکت در مجالس عزاداری مداحی را آموختم و توانستم به نوعی توفیق خدمت به اهل بیت را بدست آورم و سعی می کردم از سبک مداحی مرحوم هاشمی و حجازی الگو بگیرم.

مددی افزود: در آن ایام بدلیل نبود برق برای روشنایی، با جمع آوری پارچه های بلا استفاده تعدادی مشعل جهت روشنایی درست می کردیم و با گرد هم آمدن سینه زنان اباعبدالله دور آن در تکیه ها با مداحی و سینه زنی به عزاداری می پرداختیم. در زمان کودکی تعزیه ها را با موضوع واقعه عاشورا و اتفاقات قبل و بعد از آن برگزار می کردیم که با استقبال بسیاری از مردم روبرو می شد.

مددی گفت: روضه حضرت علی اصغر(ع) برایم از همه سوزناک تر است زیرا حرمله لعنت الله علیه طفل ۶ ماهه حضرت را تشنه لب به شهادت رساند.

این پیرغلام اهل بیت کیفیت مداحی زمان قدیم نسبت به حال حاضر را بهتر دانست و عنوان کرد: مداحان در زمان قدیم بدلیل سبک عزاداری که از دوره قاجاریه و صفویه به جا مانده بود از اشعار و مدح هایی که بکار می بردند در وصف مظلومیت امام حسین (ع) و یاران با وفایشان بود ولی از اهداف قیام آن حضرت چیزی بیان نمی کردند که این موضوع مهم در آن زمان مغفول مانده بود اما اکنون مداحان سعی در شناساندن اهداف امام حسین(ع) به مردم دارند اما متاسفانه برخی از اشعاری که برای مداحی استفاده می کنند زیبنده نیست. مداحان در اعیاد ولادت و میلاد امامان و معصومین هم با مدیحه سرایی به شادی می پردازند که این نیز بسیار خوب است. در ایام قدیم برای روز ولادت امامان خبری از جشن و شادی نبود. در شهر رودبار آقایان حاج حسین حاجی پور و سید جواد احمدپور از مداحان خوبی هستند که در مراسم های عزاداری مداحی می کنند.

مددی با اشاره به کمرنگ شدن مراسم تعزیه در سطح شهرها گفت: متاسفانه اکنون بنا به دلایلی دیگر تعزیه هایی که با شور خاصی در ایام قدیم بود برگزار نمی شود. تعزیه باعث شناساندن تصویری حادثه عاشورا در ذهن مخاطب و عزاداران می شود که امیدواریم این مراسم بمانند قبل اِحیا شود.

وی در ادامه به ویژگی های مداح خوب اشاره کرد و اظهار داشت: از صفات مداح خوب این است که با بیان حقیقت واقعه عاشورا، عزاداری سرور و سالار شهیدان را به نحو مطلوب اجرا کرده و هدف واقعی آن امام بزرگوار را به مردم بشناساند و فقط به فکر گریه گرفتن از مردم نباشند.

مددی نقش ائمه در زندگی خود را بسیار پر رنگ توصیف کرد و افزود: همیشه در زندگی سعی کرده ام به ائمه اطهار اقتدا کنم و زندگی این بزرگواران را سرمشق خود قرار دهم. زمان گرفتاری به این عزیزان متوسل شوم زیرا هر بار در زندگی برایم مشکلی پیش می آمد با توسل به ائمه و لطف خداوند گره از کارم باز می شد.


در هیچ کلاس درسی واقعه عاشورا به اندازه حضور در تعزیه های رودبار قابل درک نبود


محمدحسین ملکی تکلیمی مداح ۶۵ ساله رودباری در گفت و گویی با شکوفه های زیتون اظهار داشت: در زلزله سال ۱۳۶۹ متحمل آسیب های بسیاری شدم و طبق نظر پزشکان می بایست پایم را قطع می کردند. در همان دوران نذر کردم اگر شفا یافتم مداحی کنم که با لطف خدا بیماری ام بهبود یافت و باید ادای دین می کردم اما از آنجایی که در نظر مردم به عنوان معلم شناخته شده بودم خجالت می کشیدم مداحی کنم تا اینکه شرمم را کنار گذاشتم و مداحی را از سال ۱۳۷۲ در خانه خودم آغاز نمودم. وی با بیان اینکه مداحی باید در دل خواننده تحول ایجاد کند تصریح کرد: مداحی نیز مراحل خاصی دارد که باید فرا گرفته شود و با تقلید از دیگران به دست نمی آید. در مداحی تا خود مداح متحول نشود نمی تواند این حس را به دیگران منتقل کند.

ملکی ادامه داد: یکی از اصول مداحی بیان حقیقت هاست نه آنچه دیگران ساخته اند اما متاسفانه امروزه روایت های خرافی بسیاری شنیده می شود.

ملکی تکلیمی با اشاره به توصیه های دیگر مداحان افزود: در طول این سالها به توصیه مداحان پیشکسوت گوش داده و به آنها عمل می کنم. این مداح نخستین ملاک تمام امور را اخلاص دانست و خاطر نشان کرد: با داشتن اخلاص انسان به مدارجی می رسد که حتی قابل تصور هم نیست در غیر اینصورت همانطور که از گذشته گفته اند بار کج به مقصد نمی رسد.

وی ادامه داد: مداح نباید به تعداد افراد حاضر در مجلس اهمیت دهد و در صورت کم بودن آنها مداحی را سطحی یا اینکه اصلا اجرا نکند چرا که مجلس متعلق به اهل بیت است.

محمدحسین ملکی به تفاوت مداحی در گذشته و حال اشاره کرد و در این باره گفت: در گذشته از کلمات ثقیلی در مداحی استفاده می شد اما اکنون این کلمات از مداحی ها حذف شده است. همچنین در ایام گذشته ورود به مداحی در شرایط خاصی صورت می پذیرفت و برای همگان آزاد نبود و نقطه منفی این مهم نیز حضور کمرنگ جوانان در مداحی بود. از دیگر تفاوت های مداحی گذشته و اکنون کمبود کتب و امکانات اولیه بود به همین علت اگر مداحی معنای برخی کلمات را نمی دانست به سراغ بزرگان و فرهیختگان محل برای یافتن پاسخ می رفت چرا که اگر کسی به معنای واژه ای آگاهی نداشت نمی توانست حس و حال آن را به دیگران هم منتقل کند.

محمدحسین ملکی تکلیمی با اشاره به تعزیه خوان های صاحب شهرت شهرستان رودبار در گذشته خاطر نشان کرد: در هیچ کلاس درسی مفهوم واقعه عاشورا به اندازه حضور در تعزیه های شهرستان رودبار قابل درک نبود همچنین لازم به ذکر است که مداحی شرایطی دشوار تر از قرائت قرآن دارد. زیرا قرآن خواندن محدود به یک یا چند صفحه با قواعد از پیش تعریف شده است اما در مداحی صحنه گسترده، مخاطبین مردم و زبان آن با توجه به قومیت هر منطقه قابل فهم اهالی است و اگر اشتباهی صورت پذیرد همه متوجه آن می شوند اما در هنگام قرائت قرآن اگر کلمه ای هم اشتباه تلفظ شود کمتر کسی متوجه آن می شود. از دیگر مسائلی که باید در مداحی به آن توجه شود رعایت فرهنگ منطقه، فرهنگ منطقه یعنی نمی توان سبکی که در جنوب کشور رواج دارد را در شمال اجرا کرد. وی آشنایی با طریقه اداره مجالس، چگونه تهیه کردن برگه های مداحی و چگونگی نگه داشتن آن در دست را از نکات دیگر مداحی اشاره کرد.

ملکی تکلیمی در توصیه ای خطاب به جوانان مداح بیان داشت: جوانان به دیوان ها مراجعه کنند و مداحی کلیشه ای با مضمون تکراری نداشته باشند. با مراجعه به دیوان با تاریخ عاشورا، زندگی امامان، پیامبران و معصومین آشنایی یابند و از بیان تمام مسائل خودداری کنند. برخی روایات در زندگی شخصی امامان و پیامبران رخ داده اند و باید در قالب راز از آنها نگهداری شود و در حضور همگان برای گرم کردن مجلس مطرح نشود، گرم کردن مجلس با استفاده از برخی الفاظ نه تنها ثوابی ندارد بلکه عوارض منفی برای شنونده و گوینده نیز به همراه دارد و از ارزش کار می کاهد. وی در خصوص سبک مداحی خود خاطر نشان کرد: سبک مداحی من تلفیقی از مداحی های قدیم و جدید است و به دکلمه اشعار اهل بیت در مجالس اهمیت بسیار می دهم زیرا در یک مجلس افراد بسیاری به سخنان مداح یا مجری توجه می کنند و اگر مطلبی ریشه دار بیان شود افراد زیادی تحت تاثیر قرار می گیرند و گفته ها را در ذهن خود مجسم می کنند.

وی به سید مؤید خراسانی به عنوان الگوی این مسیر خود اشاره کرد و افزود: از گذشته اشعار ایشان را خوانده و یادداشت می کردم و به صحت آن واقفم اما نخستین الگو برداری من از اشعار محتشم کاشانی و اولین مرثیه اجرا شده ام در مسجد محل هم از اشعار همین هنرمند بود. با توجه به اینکه مشاعره می کردم اما یک ماه از زمانم را به آماده کردن نخستین مرثیه خود اختصاص دادم.

وی به سختی های این کار گریزی زد و در این باره گفت: در مداحی هم همچون دیگر مشاغل سختی هایی وجود دارد که نباید در مواجه با آنها از ادامه کار منصرف شد، بلکه باید با عزمی راسخ در این حرفه قدم برداشت.

ملکی با بیان اینکه در مولودی خوانی هم دستی دارد اظهار داشت: مولودی خواندن در ولادت حضرت زینب و حضرت علی اصغر(ع) از مناسبت هایی است که در حین اجرای آن بسیار تحت تاثیر قرار می گیرم و مداحی ایام محرم به خصوص روضه حضرت علی اصغر(ع) از سخت ترین مداحی هایی است که برایم بسیار ناراحت کننده است اما من خودم را وقف این کار کردم و تمام سختی ها را برای جاودانگی این مراسم ها و ادای رسالتی که بر دوشم سپرده شده تحمل می کنم. وی به مختلف بودن روحیه هر شخص اشاره کرد و ادامه داد: با انسان های مختلفی در زندگی سر و کار دارم. نمی شود برای همه مصیبت یا مولودی خواند، برای مثال امام حسین(ع) پس از صحبت های مکرر با نیروهای دشمن سعی در حل مشکلات بدون درگیری داشت زیرا همانطور که می دانیم رسالت آنها هدایت کردن است نه جنگیدن اما وقتی با مخالفت های آنها مواجه شد در جمله ای فرمود: «اگر دین ندارید حداقل آزاده باشید». حداقل هایی در زندگی داریم که با رعایت آنها دنیا بهشت می شود به طور مثال باید شهامت بیان حرف حق را داشته باشیم حتی اگر هزینه بسیاری داشته باشد. زنده بودن با زندگی کردن متفاوت است اگر کسی می خواهد زندگی کند باید با باورهای ذهنی خود زندگی کند و نقش بازی کردن در این راه هم مدت زمان کوتاهی دارد و نخستین کسی که متوجه دروغ ها می شود خانواده شخص هستند. وی ادامه داد: با تملق کردن بسیار مخالفم، کسی که در راه امام حسین(ع) و دیگر ائمه قدمی بر می دارد باید تملق را کنار بگذارد، امام حسین(ع) به کسی که بدترین رفتار را با ایشان داشت بهترین رفتار را هدیه داد.

محمدحسین ملکی تکلیمی به یادآوری خاطره ای از دوران جوانی خود پرداخت و گفت: در یکی از روزهای محرم هیئتی را دیدم که در حال سینه زنی بودند در انتهای این هیئت نیز چند کودک زنجیر به دست دیده می شد، با دیدن این صحنه بسیار متاثر شدم و همیشه آرزو داشتم در شهرستان رودبار هیئت زنجیر زنی راه اندازی شود. در نهایت چنین هیئتی با نام قاسم ابن الحسن(ع) تشکیل شد اما دغدغه های بسیاری را به همراه داشت و با مخالفت های افراد مسن همراه بود اما با این حال هیئت زنجیر زنی امام حسن(ع) در روز تاسوعا به راه افتاد. علت انتخاب روز تاسوعا برای حرکت نیز نشان دادن اهمیت این روز بود زیرا بیشتر توجهات به ظهر عاشورا و شب تاسوعا بود، کسی در ظهر تاسوعا مراسم برگزار نمی کرد.

وی در ادامه سخنان خود از آقایان مرحوم کربلایی بابا ملکی، مرحوم کربلایی سید رضا حجازی، مرحوم کربلایی سید حسن نظامدوست، مرحوم گلزاری پدر دکتر امجد گلزاری، مرحوم سید مناف هاشمی، مرحوم سید افضل هاشمی، مرحوم عقیل گلبرگ، مرحوم سید موسی و عیسی حسینی، مرحوم کربلایی گل محمدی، مرحوم آصف استوار، مرحوم حسن محمدی، مرحوم سید سبحان قیامی، مرحوم سید محسن زعیمی، مرحوم صالح مصلح، هادی ملکی و مرحوم جهانگیر طالبی به عنوان مداحان و تعزیه خوانان گذشته نام برد و در پایان اظهار داشت: از مداحان و ائمه جماعت تقاضا دارم که در شب های محرم مراسم های طولانی برگزار نکنند و درگیر حواشی نشوند و رعایت حال مردم را کنند.

جواد کاظمی

آخرين اخبار
پر بحث ترين
تابناك وب
تابناك وب
تابناك وب
تابناك وب
تابناك وب
تابناك وب
محل كد آمار